Balkon Bahçesi Tasarımı ve Uygulaması

Balkonum sekiz metrekare. Kuzeybatıya bakıyor, öğleden sonra üç saat kadar doğrudan güneş alıyor, kışın rüzgâr köşeden vurunca saksılar devriliyor. İlk yıl bu balkonda domates yetiştirmeye çalıştım ve elime üç tane cılız meyve geçti. Şimdi aynı alandan yaz boyu salatalık, fesleğen, biberiye, iki çeşit marul ve kendime yetecek kadar maydanoz topluyorum. Aradaki fark yeni bir alet ya da pahalı bir gübre değildi; sadece balkonu tanımayı öğrendim.

Aşağıda kendi denemelerimden çıkardığım şeyleri anlatıyorum. Elinde metrekare az olsa da, doğru kararlarla şaşıracağın kadar ürün alabilirsin.

Balkonu Tanımak ve Alanı Planlamak

Bir balkon bahçesi kurmanın en sıkıcı ama en belirleyici aşaması, hiçbir şey satın almadan önce yapılan gözlem. Ben ilk sezonu bitki öldürerek geçirdim, çünkü fidelerimi güneşin gerçekte nereye vurduğunu bilmeden yerleştirdim.

Işığı bir hafta boyunca not et

Telefonuna basit bir not aç ve bir hafta boyunca sabah, öğlen, ikindi olmak üzere günde üç kez balkona çık. Hangi köşeye güneş geliyor, ne kadar sürüyor, yaz kadar dik mi düşüyor? Benim balkonda sol duvar dibi neredeyse hiç güneş almıyor; oraya domates dikmeye çalışmak boşa emek. Sağ korkuluk hizası ise günün en aydınlık yeri, sebzelerin çoğunu orada tutuyorum.

Kaba bir ölçüt olarak: günde beş saat ve üzeri doğrudan güneş alan yerlerde meyveli sebzeler (domates, biber, salatalık, çilek), üç-beş saat alan yerlerde yapraklılar ve otlar (marul, ıspanak, roka, maydanoz, nane), iki saatin altında kalan yerlerde gölgeye dayanıklı süs bitkileri düşün. Hangi bitkinin senin koşullarına uyduğunu seçerken ev ortamına uygun bitkiler konusunu anlattığım yazıdaki mantık burada da işliyor: bitkiyi mekâna uydur, mekânı bitkiye zorlamaya çalışma.

Yukarı doğru büyü

Balkonda zemin kısıtlı, ama duvar bedava. Bende işi değiştiren şey dikey düzen oldu. Korkuluğa asılan uzun saksılar, duvara sabitlenmiş üç raflı bir ahşap sehpa ve salatalık için gerdiğim basit bir file. Aynı sekiz metrekarede ekim alanım neredeyse ikiye katlandı.

• Alt raf: gölgeye toleranslı yapraklılar, nane, maydanoz.
• Orta raf: fesleğen, kekik, biberiye gibi otlar.
• Üst raf ve korkuluk: en çok ışık isteyenler; çilek, cüce domates.

Bir uyarı: asma saksılarda ağırlık ciddi meseledir. Sulanmış toprak beklediğinden çok daha ağır olur. Korkuluk aparatlarını gözle kontrol et, dışa değil içe doğru as. Aşağıdan geçen birinin başına saksı düşmesi fikri bile yeterli sebep.

Kap seçimi ve rüzgâr

Küçük saksı, sık sulama demek. Balkonda toprak zaten hızlı kuruyor, bir de iki litrelik kapla uğraşırsan tatile gitmen mümkün olmaz. Ben derinliği en az 25-30 cm olan geniş balkon kasaları tercih ediyorum. Domates ve biber için 10 litre ve üzeri hacim şart, salatalıkta ise daha fazlası iyi.

Rüzgârı da hafife alma. Yüksek katlarda yaprak kenarları kavrulur, çiçekler dökülür. Ben korkuluğun bir bölümüne hasır paravan taktım; hem gölge kırıcı hem rüzgâr perdesi oldu. Uzun boylu bitkileri de mutlaka bir çubukla bağlıyorum.

Toprak, Su ve Sezonu Sürdürmek

Planı kurduktan sonra iş rutine dönüşür. Saksı bahçeciliğinde tek fark şudur: bitkinin kökü sınırlı bir hacme mahkûm, yani ihtiyacı olan her şeyi senin elinden alıyor.

Saksı karışımını kendin hazırla

Doğrudan bahçe toprağını saksıya doldurma; sıkışır, su geçirmez, kök boğulur. Benim uzun süredir kullandığım oran şöyle:

Mutfak atıklarından kompost yapmayı öğrendiğinde bu işin maliyeti ciddi biçimde düşüyor; sağlıklı toprak ve kompostlama konusuna ayrı ayrı girmeye değer. Ayrıca sezon ortasında bitkiler besin ister; ben iki haftada bir seyreltilmiş organik sıvı gübre veriyorum. Muz kabuğu ve maya suyu gibi ev yapımı karışımlar da işe yarıyor, ama aşırıya kaçma.

Sulamayı takvime değil toprağa bağla

"Her akşam bir bardak su" gibi ezberler balkonda çabuk çöker. Temmuzda günde iki kez su isteyen bir saksı, eylülde üç günde bir yeter. Parmağını iki-üç santim toprağa sok; nem hissediyorsan bekle. Sabah erken veya akşamüstü sula, öğle güneşinde sulama yaparsan hem buharlaşır hem yaprak yanar. Saksının altında kalan tabak biriken suyu tutuyorsa boşalt; sürekli su içinde kalan kök çürür. Doğru sulama zamanlaması, balkon bahçesinde başarı ile hüsran arasındaki en net ayrım çizgisi.

Sezonu uzatmak ve sorunları erken yakalamak

Mart ayında pencere kenarında domates ve biber tohumu başlatıyorum, hava ısınınca balkona alıyorum. Bu bana bir ay kazandırıyor. Sonbaharda ise marul, roka, ıspanak ekiyorum; hafif soğuğa aldırmıyorlar. Balkonun bir köşesine kurduğun küçük bir minik sera ya da şeffaf örtü, kasım-aralıkta bile yeşillik toplamanı sağlar.

Haftada bir yaprakların altını çevirip kontrol et. Yaprak biti, kırmızı örümcek ve unlu bit balkonda en sık karşıl